Hoe aanpasbaar is jouw zadel eigenlijk?

"Mijn zadel is aanpasbaar, dus het past altijd." Die zin hoor ik vaak tijdens een consult. Begrijpelijk, want zo wordt het ook vaak verkocht. Maar een aanpasbaar zadel is minder aanpasbaar dan veel ruiters denken. In deze blog leg ik uit wat je wel en niet kunt aanpassen, en waarom dat ertoe doet.

De boom: het skelet van je zadel

Elk zadel is gebouwd rond een boom: het geraamte dat het gewicht van de ruiter over de rug van het paard verdeelt. Die boom bestaat uit meerdere onderdelen die samen de pasvorm bepalen:

• Het kopijzer: het voorste deel van de boom. Dit bepaalt de breedte en de hoek bij de schoft.
• De boompunten (of takken): de uiteinden van het kopijzer, die langs de schouder van je paard liggen.
• De rails: de twee lange delen van de boom die over de rug lopen. Hun vorm en hoek bepalen hoe het zadel de ruglijn volgt.
• De twist: het smalste deel van het zadel, waar jij zit. Hier liggen de rails dicht bij elkaar, ter hoogte van de basis van de schoft.
• Het tussenkanaal: de ruimte tussen de kussens, waar de wervelkolom vrij moet kunnen bewegen.

Verwisselbaar kopijzer: wat verandert er wel, en wat niet?

Bij een zadel met een "verwisselbaar" systeem wissel je alleen het kopijzer. Niet de hele boom. Je maakt het zadel daarmee breder of smaller ter hoogte van de schoft, en verandert de hoek van de boompunten.

Wat níet verandert:

• de vorm en de curve van de rails
• de breedte van de twist
• de lengte van het zadel
• de vorm van de kussens

En juist die onderdelen bepalen of een zadel de ruglijn van je paard goed volgt. Past de vorm van de boom niet bij de rug, bijvoorbeeld een recht zadel op een paard met een gebogen rug, dan los je dat niet op met een ander kopijzer. De breedte is heel belangrijk, maar het is maar één stukje van de pasvorm.

Andere manieren om een zadel aan te passen

Gelukkig is het kopijzer niet de enige manier om een zadel passend te maken. Dit zijn de belangrijkste mogelijkheden.

1. De vulling van de kussens

De kussens zorgen voor het contact tussen zadel en rug, voor de balans en voor de demping. Hoe goed ze aan te passen zijn, hangt af van de vulling:

• Schapenwol is het meest aanpasbaar. Ik kan per plek bijvullen of juist wat wol weghalen, en zo heel precies de balans en de drukverdeling afstellen. Wollen kussens gaan gemiddeld zo'n 3 jaar mee. Daarna klinkt de wol in, wordt hij hard en geeft hij geen demping meer. Dan vervang ik de vulling helemaal.
• Synthetische wol is ook aan te passen, maar minder fijn. Het klontert sneller en veert minder goed terug dan schapenwol.
• Foam (schuim) heeft een vaste vorm. Je kunt het niet bijvullen of bijstellen, dus het zadel moet vanaf het begin precies passen.
• Luchtkussens (zoals Flair) zijn aan te passen met de luchtdruk, maar alleen door een zadelpasser met de juiste kennis en apparatuur.

Let op: vulling is bedoeld voor contact, balans en draagvlak. Niet om een te brede of te smalle boom te verbergen. Steeds maar bijvullen om een breedteprobleem op te lossen maakt de kussens hard, en dan verlies je juist de demping.

2. De koude pers

Bij veel zadels met een stalen kopijzer kan ik de breedte aanpassen in een koude pers. Daarbij geldt: breder persen kan, smaller persen liever niet.

Waarom? Bij het smaller persen buig je niet alleen het kopijzer. Je verandert daarmee ook de twist: het hele tussengebied waar jij zit. Dat heeft invloed op hoe het zadel ligt en hoe jij zit. Bovendien veert het metaal na smaller persen vaak langzaam terug naar de oude vorm, door de druk en beweging tijdens het rijden.

Ook breder persen kan niet onbeperkt. Een boom kan maar een beperkt aantal keer worden geperst. Daarna wordt het metaal zwakker, neemt het risico op schade toe, en kan de garantie van de fabrikant vervallen. Koop je een tweedehands zadel? Vraag dan altijd of het al eerder is geperst.

3. TreeClix

TreeClix is geen zadelmerk, maar een systeem dat ik in een zadel kan inbouwen. Zo werkt het:

• Op de boompunten komt een vaste basis.
• Daarop klik ik wedges: kleine, taps toelopende blokjes van 5 tot 35 mm.
• Met de wedges stel ik de breedte nauwkeurig af, en ik kan ze later ook weer verwisselen als je paard verandert.
• Links en rechts kan ik verschillend instellen, als je paard asymmetrisch is.

Het systeem zit onzichtbaar in het zadel en er komt geen pers aan te pas. Wel heeft ook TreeClix grenzen: het zadel wordt nooit breder dan de oorspronkelijke boom, en de vorm, de lengte en de twist van de boom veranderen niet. TreeClix past in de meeste zadels met een houten of kunststof boom, maar niet in een zadel dat al een verwisselbaar kopijzer heeft. Of jouw zadel geschikt is, bekijk ik tijdens een consult.

Waar begin je?

Een aanpasbaar zadel is een groot voordeel, want paarden veranderen het hele jaar door. Maar het werkt alleen als de basis klopt: de vorm van de boom moet passen bij de rug van je paard. Daarna kun je met het kopijzer, de vulling, de pers of TreeClix het zadel fijn afstellen en bijhouden.

Twijfel je of jouw zadel nog past, of wil je weten hoe aanpasbaar het is? Tijdens een zadelpasconsult meet ik de rug van je paard op, bekijk ik het zadel van binnen en van buiten, en vertel ik je precies wat er mogelijk is.

← Terug naar de blog